De gemeente Waalwijk gaat een duidelijker afwegingskader maken voor de bescherming van erfgoed en cultuurhistorisch waardevolle elementen. Het traject daarvoor moet begin 2027 van start gaan. Dat blijkt uit antwoorden van het college op raadsvragen naar aanleiding van de discussie over de toekomst van de Ambrosiuskerk.
Geen vast afwegingskader
Op dit moment heeft Waalwijk geen vastgesteld afwegingskader voor situaties waarin cultuurhistorische waarden en bijvoorbeeld woningbouwplannen met elkaar botsen. Volgens het college vraagt iedere situatie om maatwerk. Daarbij worden onder meer beleidsdoelen, adviezen en de omstandigheden van het specifieke geval tegen elkaar afgewogen.
Voor religieus erfgoed bestaat wel de Visie Religieus Erfgoed. Daarin staat een stappenplan, waarbij onder andere advies wordt gevraagd aan de Adviescommissie Omgevingskwaliteit Waalwijk (AOK).
Bij de Ambrosiuskerk heeft het college het advies van deze commissie meegenomen. Toch werd uiteindelijk besloten de procedure om de kerk aan te wijzen als gemeentelijk monument niet voort te zetten.
Wanneer is iets het beschermen waard?
Voor gemeentelijke monumenten zijn regels vastgelegd in de Erfgoedverordening Waalwijk 2024. Een gebouw of ander object kan onder meer vanwege zijn schoonheid, wetenschappelijke betekenis of cultuurhistorische waarde worden aangewezen als gemeentelijk monument.
Daarvoor wordt een cultuurhistorische waardestelling opgesteld. Vervolgens wordt per situatie afgewogen of de aanwezige waarden voldoende aanleiding geven voor bescherming.
Voor bomen en landschappelijke elementen gelden andere regels en beoordelingscriteria. Ook zonder formele beschermde status probeert de gemeente bij nieuwe ontwikkelingen waardevolle elementen zoveel mogelijk te behouden of herkenbaar te laten terugkomen.
Als voorbeeld noemt het college een waardevolle boom direct ten oosten van de huidige kerk. Een eerdere versie van het bouwplan werd aangepast om deze boom te kunnen behouden.
Waarde Ambrosiuskerk wordt erkend
Zowel uit een bouwhistorische verkenning als uit het advies van de AOK blijkt dat de Ambrosiuskerk aanzienlijke stedenbouwkundige, architectonische en cultuurhistorische waarden heeft. Het college onderschrijft deze conclusies.
Toch waren er volgens de gemeente ook andere zwaarwegende belangen. Zo speelden de duurzame instandhouding van het rijksmonument Kerk aan de Haven, de voortgang van de gebiedsontwikkeling en de woningbouwopgave een rol.
Na een afweging van al deze belangen besloot het college dat aanwijzing van de Ambrosiuskerk als gemeentelijk monument niet wenselijk was. Volgens de gemeente betekent dit niet dat de cultuurhistorische waarde van de kerk wordt ontkend.
Ook de Protestantse Gemeente Waalwijk (PGW) heeft volgens het college aangegeven geen voorstander te zijn van aanwijzing als gemeentelijk monument. De PGW had eerder zelf besloten dat hergebruik van de kerk niet de gewenste oplossing was.
Elementen van kerk keren terug
In de nieuwbouw wordt wel geprobeerd een deel van het verhaal van de Ambrosiuskerk zichtbaar te houden. Zo moeten onder meer het glas-in-lood en de klokkentoren terugkomen.
Ook de bouwvorm en verschillende architectonische elementen van de nieuwbouw worden geïnspireerd op het huidige kerkgebouw. Op die manier wil de gemeente de identiteit van de plek herkenbaar houden.
Nieuw afwegingskader vanaf 2027
De gemeente gaat de komende jaren haar erfgoed en cultuurhistorie breder inventariseren. Zoals aangekondigd in de visie Levendig Waalwijk wordt daarbij ook een afwegingskader opgesteld.
Het doel is om waardevolle elementen beter en meer integraal te kunnen beoordelen. Ook wanneer objecten geen officiële beschermde status krijgen, wil de gemeente bij nieuwe ontwikkelingen aandacht blijven houden voor het verhaal en de kwaliteiten van een locatie.
Het college verwacht begin 2027 met dit traject te starten.