Hoeveel signalen heeft de politiek nog nodig voordat zij eindelijk luistert? Meer dan 5.000 inwoners, een bijna unanieme motie van Provinciale Staten en uitgewerkte alternatieven van experts liggen op tafel. En nu blijkt uit een recent Statenmemo dat de motie weliswaar formeel is uitgevoerd, maar inhoudelijk volledig is uitgehold. De essentie, het serieus onderzoeken van alternatieven, is genegeerd. De GOL-trein dendert door alsof inspraak slechts een formaliteit is. De Baardwijkse Overlaat verdient beter en de inwoners ook.
Door Richard Frodyma, fractievoorzitter Samen Waalwijk
In Waalwijk, Heusden en de provincie Noord-Brabant speelt al jaren een dossier dat duizenden inwoners raakt: het behoud van de historische spoordijk en spoorbruggen in de Baardwijkse Overlaat. Deze cultuurhistorische structuur vormt een uniek landschap, geliefd bij wandelaars, fietsers en natuurliefhebbers. Toch dreigt dit erfgoed te verdwijnen door de plannen binnen de Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL), waarin een nieuwe snelfietsroute en een vierde, volledig nieuwe brug zijn opgenomen.
Meer dan 5.000 inwoners hebben zich in 2021/2022 uitgesproken tegen deze ingreep. Hun boodschap was helder: laat de spoordijk en bruggen intact, geen onnodige nieuwe brug, bescherm natuur en erfgoed. Ook Stichting Federatie Behoud de Langstraatspoorbruggen (FBL) heeft alternatieven aangedragen die zowel de natuur als de snelfietsroute ten goede komen, zoals verbreding van de bestaande dijk en benutting van de historische pijlers. Deze voorstellen zijn bekend bij alle betrokken overheden, maar worden nauwelijks serieus onderzocht.
Het gevoel dat inwoners niet worden gehoord, wordt nu opnieuw bevestigd. Provinciale Staten namen in mei 2024 een bijna unanieme motie aan om alternatieven te onderzoeken. Uit het recente Statenmemo blijkt dat deze motie wel is uitgevoerd, maar slechts op papier: er is geen wezenlijk onderzoek gedaan naar de aangedragen alternatieven en de oorspronkelijke bedoeling van de motie is niet gevolgd. Daarmee wordt de volksvertegenwoordiging formeel bediend, maar inhoudelijk genegeerd. Intussen dreigt de aannemer al te starten met werkzaamheden die de spoordijk onomkeerbaar aantasten.
Een keuze die inwoners nooit hebben kunnen maken
Samen Waalwijk is al jarenlang een uitgesproken voorstander van het invoeren van een referendumverordening in de gemeente Waalwijk. Juist bij grote, ingrijpende besluiten, zoals in het GOL-dossier, moeten inwoners de mogelijkheid hebben om zich rechtstreeks uit te spreken. Die mogelijkheid bestaat nu niet. Daardoor worden keuzes die inwoners direct raken uitsluitend door bestuurders gemaakt.
En dat wringt. Want stel dat inwoners wél een referendum hadden kunnen houden, dan zou de vraag heel helder zijn geweest: Wilt u een nieuwe, onnodige brug van circa 10 tot 12 miljoen euro in de Baardwijkse Overlaat, of wilt u dat ditzelfde bedrag wordt ingezet voor een geluidsscherm voor Baardwijk – een voorziening die al meer dan zeven jaar geleden is beloofd maar nooit is gerealiseerd?
Het geluidsscherm kost ongeveer hetzelfde als de geplande brug. Toch wordt het scherm afgedaan als 'te duur', terwijl er zonder aarzeling miljoenen worden gereserveerd voor een brug die door inwoners, experts en maatschappelijke organisaties als onnodig, risicovol en schadelijk wordt gezien. In plaats daarvan krijgen inwoners een houtopstand waarvan de eigen landschapsarchitecten al hebben aangegeven dat deze nauwelijks effect zal hebben.
Een referendum had inwoners de kans gegeven om zélf prioriteiten te stellen. Om te kiezen voor leefbaarheid, veiligheid en gezondheid boven prestigeprojecten. Maar die keuze is hen nooit gegund.
Tijd voor bestuurlijke zelfreflectie
De kern van dit dossier gaat verder dan één brug. Het gaat om de vraag of we inwoners serieus nemen. Of petities ertoe doen. Of aangenomen moties inhoudelijk worden uitgevoerd. Of participatie méér is dan een formaliteit.
Samen Waalwijk en stichting FBL roepen de gemeenten Waalwijk en Heusden, én de provincie Noord-Brabant op om de plannen te heroverwegen, de alternatieven van FBL serieus te onderzoeken, de motie van Provinciale Staten inhoudelijk uit te voeren en eindelijk werk te maken van een referendumverordening.
De Baardwijkse Overlaat verdient zorgvuldigheid. De inwoners verdienen een stem. En de politiek verdient pas vertrouwen als zij bereid is écht te luisteren.
https://petities.nl/petitions/voer-een-referendum-in-voor-de-gemeente-waalwijk