Iedere ochtend gebeurt het weer. Terwijl de meeste mensen nog eens op de snoozeknop drukken, de eerste slok koffie nemen of zich afvragen of het vandaag écht nodig is om te gaan werken, zijn Jantje en Lex van Wanrooij al uren onderweg. Hun kantoor? Een 26 ton zware afvalinzamelingswagen. Hun vergaderruimte? De straten van Midden-Brabant. Hun missie? Ervoor zorgen dat wij zonder nadenken onze afvalbak aan de straat kunnen zetten en een dag later weer netjes leeg terugvinden.

Door Dieter Cleijn

Eerlijk is eerlijk: hoe vaak staan we daar eigenlijk bij stil? We vinden het heel normaal dat onze straten schoon zijn. Dat het afval verdwijnt. Dat glas, papier, plastic en restafval keurig hun weg vinden naar een nieuw leven. Maar achter die vanzelfsprekendheid schuilt een beroep dat zwaar, intensief en soms zelfs emotioneel is. Een beroep waarin regen, sneeuw, hittegolven of storm geen excuus zijn om thuis te blijven.

Tijdens lunchtijd spreek ik af met de gebroeders Van Wanrooij. Hun vrachtwagen staat geparkeerd onder een rij bomen. Buiten tikt de thermometer de 35 graden aan. Binnen klinkt uit de cabine geen Top 40 of Nederlandstalige meezinger, maar snoeiharde heavy metal. Dat zegt eigenlijk alles over dit duo.

Zoveel meer dan alleen vuilnisman

Jantje stapt als eerste uit. Altijd in voor een praatje. Lex volgt rustig, met dezelfde nuchtere blik waarmee hij dagelijks tientallen kilometers door de regio rijdt. Twee broers. Twee karakters. Maar bovenal één onafscheidelijk team. Vroeger zorgden de gebroeders dat het huisvuil opgehaald werd. Tegenwoordig verzorgen de milieuhelden de zakelijke markt en zorgen ervoor dat het bedrijfsafval op tijd wordt afgevoerd.

Wie denkt dat vuilnismannen alleen maar containers legen, heeft het vak nog nooit écht bekeken.

Ze zijn chauffeur, verkeersregelaar, logistiek planner, veiligheidsdeskundige, sociaal werker en soms zelfs luisterend oor in één. Ze kennen complete buurten beter dan menig wijkagent. Ze weten waar de kinderen enthousiast staan te zwaaien als de wagen eraan komt. Ze zien wanneer iemand wekenlang de container niet buiten zet. Ze herkennen verdriet, eenzaamheid en blijdschap nog voordat er een woord gesproken is.

Dat is misschien wel de grootste verrassing van hun werk. Verhalen ontstaan op straat. Maar dezelfde straat laat ook een heel andere kant zien.

Een doos met achtergelaten kittens tussen het grofvuil. Een bewoner die een week na een uitvaart zijn verdriet niet langer kan tegenhouden en huilend in de armen valt. Of een oudere bewoner van Amarant die iedere week uitkijkt naar 'zijn' afvalwagen en met trots zelfgemaakte tekeningen overhandigt.

Dat zijn de momenten die je niet leert tijdens je opleiding. Dat zijn de momenten die je meeneemt naar huis.

Het werk zelf is bovendien allang niet meer het simpele vak van vroeger. Containers worden automatisch gewogen, routes digitaal aangestuurd en veiligheid staat boven alles. Tegelijkertijd is het verkeer drukker geworden, is de maatschappij gehaaster en lijkt het geduld van sommige weggebruikers soms net zo snel op als hun afvalbak vol zit. Probeer dan maar eens met een vrachtwagen van tientallen tonnen veilig door een woonwijk te manoeuvreren, terwijl auto's links en rechts voorbij willen schieten en fietsers vanuit iedere dode hoek opduiken.

Respect is dan geen luxe, maar pure noodzaak. Toch blijven de broers iedere dag met plezier instappen. Niet omdat het werk altijd makkelijk is. Wel omdat het ertoe doet.

Ruim 86 procent van het afval dat zij ophalen krijgt uiteindelijk een tweede leven. Papier wordt opnieuw papier. Glas wordt weer glas. Metaal blijft grondstof. Zelfs afval dat wordt verbrand levert weer energie op en de restproducten vinden hun weg terug in de wegenbouw. Waar anderen afval zien, zien Jan en Lex nieuwe mogelijkheden. En misschien is dat wel precies waarom zij zoveel meer zijn dan alleen vuilnismannen.

Het zijn recyclingspecialisten, milieubewakers, mensenmensen.

Concerten en een goed glas bier

Naast hun werk blijken ze ook nog eens twee totaal verschillende hobby's te hebben. Jantje is een wandelende encyclopedie over de Tweede Wereldoorlog. Hij bezocht Normandië achttien keer en kent meer bunkers dan menig reisgids. Lex slaat juist na werktijd het ritme aan als drummer van rockband Diepenhorst, waar hij samen met zijn vrienden eens per jaar een bomvolle zaal op de kop zet.

Overdag het ritme van de hydraulische containerlift. 's Avonds het ritme van dubbele bassdrums en scheurende gitaren. Het past eigenlijk perfect.

Na ruim veertig jaar in het vak kijken de broers nergens met spijt op terug. Natuurlijk hopen ze vooral gezond te blijven, nog vele concerten te bezoeken en af en toe samen een goed glas bier te drinken. Meer hoeft het leven voor hen eigenlijk niet te zijn.

Misschien zit daarin wel de grootste les van Jantje en Lex. Geluk zit niet altijd in grootse prestaties of dure auto's. Soms zit geluk gewoon in twee broers die iedere ochtend vroeg instappen. Die duizenden containers legen zonder daarvoor applaus te verwachten. Die de wereld letterlijk een stukje schoner achterlaten dan ze hem aantroffen. En eerlijk gezegd, dat verdient misschien wel veel meer waardering dan we ons iedere dinsdagochtend realiseren.

Hecht duo

Wie de naam Van Wanrooij in Kaatsheuvel hoort, denkt al snel aan een familie die stevig geworteld is in de gemeenschap. Voor Jan en Lex geldt dat zeker. Al meer dan veertig jaar vormen de broers een onafscheidelijk duo, zowel privé als op de afvalinzamelingswagen. Waar de één begint, vult de ander moeiteloos aan. Soms is één blik al voldoende om te weten wat de ander denkt.

Toch zijn het twee heel verschillende persoonlijkheden.

Jantje is de geboren verhalenverteller. Altijd in voor een grap, een kwinkslag of een mooie anekdote. Tegelijkertijd schuilt achter die humor een enorme belangstelling voor geschiedenis. Zijn fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog bracht hem tientallen keren naar Normandië, de Ardennen en de Duitse Eifel. Wie hem daarover aan het praten krijgt, hoeft voorlopig geen geschiedenisboek meer open te slaan.

Lex is wat rustiger van aard, maar minstens zo gepassioneerd. Achter het stuur van de afvalwagen is hij de stabiele factor. Buiten werktijd verruilt hij de vrachtwagen voor zijn drumstel als drummer van rockband Diepenhorst. Waar overdag de hydrauliek van de vuilniswagen het tempo bepaalt, zorgen 's avonds de drums en stevige gitaarmuziek voor de juiste cadans.

Samen zijn ze veel meer dan collega's. Ze zijn broers, vrienden, sparringpartners en bovenal twee vakmensen die iedere werkdag opnieuw zorgen dat duizenden inwoners kunnen genieten van een schone leefomgeving. Hoog tijd dus om de mannen achter de oranje vrachtwagen beter te leren kennen.

Op naar de volgende container. (foto: Dieter Cleijn)

Wie zijn Jan en Lex van Wanrooij?

Jantje lacht direct. "Ik ben in 1965 geboren in het ziekenhuis in Waalwijk, al was ik daar eigenlijk iets te vroeg. Twee maanden te vroeg zelfs. Mijn eerste woning was daarom de couveuse. Daarna ben ik gelukkig weer snel teruggekeerd naar de Kets, waar onze familie al generaties lang woont."

Hij vervolgt met een brede glimlach: "Onze familienaam stond vroeger bekend als 'De Turk'. Mijn opa was kolenboer en kwam iedere dag zo zwart thuis als de kolen die hij verkocht. Vandaar die bijnaam. Tegenwoordig woon ik samen met mijn vrouw Charlotte en onze katten in Kaatsheuvel. Ik geniet van het leven, van muziek, van geschiedenis en natuurlijk van mijn werk."

Lex neemt het stokje over: "Ik ben in 1968 geboren aan de Adam van Noortstraat. We verloren onze vader al op jonge leeftijd aan kanker. Dat was een zware periode voor ons gezin. Eigenlijk wilde ik docent Frans worden, maar het leven liep anders. Tijdens mijn dienstplicht haalde ik mijn vrachtwagenrijbewijs en niet lang daarna vroeg Jantje of ik eens mee wilde op de vuilniswagen." Hij kijkt lachend naar zijn broer. "Dat 'eens' is inmiddels ruim veertig jaar geleden." Samen met Antoinette stichtte Lex met twee kinderen zijn gezinnetje en woont hij tegenwoordig in Sprang-Capelle.

Geen ingestudeerde antwoorden, geen gemaakte verhalen, twee broers die elkaar al een leven lang feilloos aanvullen. De één achter het stuur, de ander met een praatje op het juiste moment. En ondertussen allebei gedreven door hetzelfde doel: iedere dag weer bijdragen aan een schonere wereld.

Sociale contacten

Veel mensen zien alleen de afvalwagen door de straat rijden. Wat maakt het van de broers werk juist zo mooi, uitdagend of verrassend? Hebben ze onderweg weleens iets meegemaakt dat ze nooit meer vergeten? Jantje hoeft niet lang na te denken en begint direct te lachen. "Er gebeurt iedere dag wel iets. Als je veertig jaar op de vrachtwagen zit, kun je volgens mij met gemak een boek vullen. Ik weet nog goed dat we vroeger ergens in alle vroegte afval aan het ophalen waren. Een dame deed de voordeur open in een peignoir om haar vuilniszak buiten te zetten. Alleen besloot de wind op dat moment ook even mee te doen. De badjas waaide open en ineens stond ze daar in Eva kostuum. Ik complimenteerde haar nog netjes en maakte meteen een grap over mijn collega. Die had pas drie straten later door wat ik eigenlijk bedoelde."

Toch zijn niet alle herinneringen even luchtig. "Nee," wordt Jantje serieus. "Soms kom je dingen tegen waarvan je denkt: hoe haal je het in je hoofd? We vonden ooit een doos met levende kittens tussen het grofvuil. Dat raakt je. Dan besef je dat je niet alleen afval ophaalt, maar soms ook de minder mooie kanten van de maatschappij tegenkomt." Na een korte stilte vervolgt hij met een glimlach. "Gelukkig staan daar honderden mooie momenten tegenover."

"Het contact met de mensen maakt dit werk bijzonder," vult Lex aan. "Wij rijden al zo lang door dezelfde wijken dat je de bewoners echt leert kennen. Je weet wie altijd klaarstaat voor een praatje, waar de kinderen enthousiast zwaaien als ze de vrachtwagen horen aankomen en waar je even moet stoppen omdat iemand per se een worstenbroodje wil geven. Als we overal naar binnen zouden gaan waar we worden uitgenodigd, hadden we per dag 80 bakken koffie en kwamen we nooit meer aan het einde van onze route."

Klein gebaar

Dan vertelt Jantje een verhaal dat laat zien hoe bijzonder dat sociale contact soms kan zijn. "Vroeger reden we huis-aan-huis om het afval in de burgemeester-buurt in Kaatsheuvel af te voeren en zagen een rouwauto op een oprit staan. Een week later stond diezelfde bewoner zijn stoep te vegen. Jantje liep naar hem toe om hem te condoleren. Die man keek me aan, bedankte hem en barstte ineens in tranen uit. Dan besef je dat een klein gebaar soms ontzettend veel kan betekenen."

Tegenwoordig voeren we de afvalstromen op de zakelijke markt af. Zo ook bij Amarant in Tilburg. Daar wacht iedere week iemand op de twee broers.

"Daar woont een man die ons rondje precies kent," vertelt Lex. "Hij maakt tekeningen van onze vrachtwagen en geeft die iedere keer vol trots aan ons cadeau." Jantje knikt: "Dat soort momenten neem je mee naar huis. Dan maakt het niet uit of je die dag honderd of duizend containers hebt geleegd. Dáár doe je het uiteindelijk voor."

Respect en flinke dosis humor

Wie denkt dat een chauffeur alleen achter het stuur zit, vergist zich vaak. Wat komt er eigenlijk allemaal bij kijken?

"Veel meer dan mensen denken. Je bestuurt niet zomaar een vrachtwagen. Je rijdt met een voertuig van 26 ton door drukke woonwijken, waar kinderen spelen, fietsers overal vandaan komen en automobilisten vaak haast hebben."

"Je moet continu gefocust zijn", vult Jantje aan. "Iedere spiegel, iedere hoek, iedere beweging om de vrachtwagen heen houd je in de gaten. Eén moment van onoplettendheid kan grote gevolgen hebben."

Volgens de broers is het vak de afgelopen decennia flink veranderd. "Vroeger noteerden we bijna alles op papier", vertelt Lex. "Nu registreert de boordcomputer automatisch hoeveel iedere container weegt, worden routes digitaal aangestuurd en is veel geautomatiseerd."

"Dat scheelt werk", zegt Jantje. "Maar de maatschappij is tegelijkertijd ook veel gehaaster en ongeduldiger geworden. Als wij een straat blokkeren omdat we containers legen, zijn er mensen die na tien seconden beginnen te toeteren. Alsof wij voor ons plezier stilstaan."

"Je merkt dat mensen sneller geïrriteerd raken", zegt Jantje. "Terwijl wij juist veilig willen werken. Dat vraagt soms behoorlijk wat geduld en zelfbeheersing."

Welke eigenschappen iemand nodig heeft voor dit beroep? De broers hoeven daar niet lang over na te denken. "Mentaal sterk, sociaal en respectvol", zegt Lex. "Een scherpe focus", vult Jantje direct aan. "Uiteindelijk vertrouwen duizenden mensen erop dat wij iedere week ons werk weer goed doen."

Jantje sluit af met een brede glimlach. "En met een flinke dosis humor, helpt dat ook wel. Anders houd je het tussen al die containers geen veertig jaar vol."

Heavy metalconcert VIP

Stel dat ze samen nog één droomreis of avontuur mochten maken, waar zou die naartoe gaan en wat zouden ze daar absoluut willen beleven?

De vraag zorgt voor een korte stilte, omdat ze elkaar eerst aankijken. Zoals zo vaak tijdens het gesprek is één blik voldoende.

"We hebben eigenlijk al ontzettend veel mooie dingen meegemaakt", begint Lex. "Als je terugkijkt op ons leven, mogen we absoluut niet klagen. We werken samen, hebben gelachen, concerten bezocht en heel veel herinneringen gemaakt. Wij zijn niet van die mensen die nog een bucketlist van drie A4'tjes hebben. We zijn tevreden met wat we hebben. Dat is misschien wel de grootste rijkdom."

Toch begint er langzaam een glimlach op beide gezichten te verschijnen. "Als VIP naar een heavy metalconcert, bijvoorbeeld van Helloween. Dat lijkt ons geweldig", vertelt Lex enthousiast. "Niet alleen tussen het publiek staan, maar eens achter de schermen kijken. De voorbereiding meemaken, de spanning voelen vlak voordat de band het podium op gaat en na afloop samen met de bandleden een biertje drinken."

De ander vult aan: "Gewoon ergens in het buitenland. Backstage tussen de versterkers en flightcases. Geen stress, geen wekker die om half vijf gaat, geen containers die nog geleegd moeten worden. Alleen muziek, gezelligheid en een goed glas bier. En daarna goed zat en voldaan weer huiswaarts.

Het mooiste is dat we hem samen zouden maken."

Gezond blijven en genieten

Waar hopen ze tot slot over tien jaar op terug te kunnen kijken? Wanneer is het leven voor Jan en Lex écht geslaagd?

"We hopen vooral dat we dan nog gezond zijn", zegt Lex rustig. "Gezondheid is uiteindelijk het enige wat je niet kunt kopen."

"Dat besef je steeds meer naarmate je ouder wordt", vult Jantje aan. "We hebben allebei hard gewerkt. Heel hard. Vroeg opstaan, weer en wind trotseren, duizenden kilometers gereden en ontelbaar veel containers geleegd. Dan hoop je dat je straks ook nog kunt genieten van alles wat daarna komt." Hun wensen blijken verrassend eenvoudig. Geen wereldreis, geen villa aan zee, geen sportwagen. "Gewoon samen nog naar concerten kunnen gaan," zegt Lex. "Zonder rollator of andere hulpmiddelen", grapt Jantje direct.

"Gewoon gezond blijven", vervolgt Jantje. "Met Charlotte, Antoinette, familie, vrienden en iedereen die ons lief is. Op zijn tijd een pilsje drinken, genieten van muziek, herinneringen ophalen en nog eens samen naar een concert. Dan hoor je ons niet klagen."

Lex en Jantje van Wanrooij voor hun 26 ton wegende kolos. (foto: Dieter Cleijn)

Echte helden met een groot hart

Wanneer ik mijn notitieblok dichtklap en afscheid neem, stappen de broers weer in hun vertrouwde vrachtwagen. De motor slaat aan, de hydrauliek komt tot leven en langzaam vertrekt de witte kolos weer na het volgende bedrijf om daar het verzamelde bedrijfsafval te legen.

Op weg naar de volgende container. Voor Jan en Lex is het een doodgewone werkdag. Voor de rest van ons is het misschien goed om daar af en toe eens bij stil te staan.

Want achter iedere geleegde container schuilen twee mannen die al meer dan veertig jaar met vakmanschap, humor en een groot hart zorgen voor iets wat we allemaal vanzelfsprekend vinden: een schone straat en een schonere wereld. En misschien zijn dat wel de échte helden.

Niet met een cape om hun schouders, maar met werkschoenen aan hun voeten, een stevige portie humor in hun hart en een afvalwagen van 26 ton als dagelijks strijdtoneel.