We staan aan de vooravond van Kerst. Heerlijke tijd: sfeervolle lichtjes zorgen voor troost in de donkere dagen, de vakantie is in aantocht, er wordt nagedacht over het kerstmenu en… er mogen weer kerstliedjes gedraaid worden. Geloof het of niet, maar ik word daar ieder jaar weer blij van. Ik geniet van Slade, Pretenders en zelfs van Wham, ik tover een glimlach om de lippen als ik Youp hoor of de Dropkick Murphys en krijg oprecht kippenvel van The Pogues en Herberg de Troost. Maar het eerlijkste kerstnummer aller tijden blijft toch ‘Do they know it’s Christmas?’ van Band Aid.

Onlangs verscheen een documentaire over de totstandkoming van het kerstnummer van Band Aid. Goeie kost om te kijken natuurlijk met zoveel beroemdheden in één ruimte. Aanleiding van de docu zal zeker het 40-jarig bestaan zijn van het goede doelproject dat inmiddels veel meer is dan die ene kerstsingle. Bovendien verscheen er ook nu een jubileumeditie van het nummer, net als in 2004 en 2014. Ik kon het niet nalaten de CD-single te kopen met daarop de vijf versies (ook nog de Live Aid-versie uit 1985).

Terug naar 1984. Ik kan me nog goed herinneren hoe ik als klein manneke (ik was 10 jaar oud) voelde dat er iets bijzonders aan de hand was. Muziek was in die tijd voor mij niet veel meer dan wat melodietjes op de radio en natuurlijk de afleveringen van Toppop en Countdown op teevee. Echt heel bewust was ik er nog niet mee bezig, maar toch: het muzikale project van Bob Geldof en Midge Ure haalde het 8 uur journaal en we keken: er stond iets bijzonders te gebeuren.

Ook dit jaar verscheen er een speciale editie van het nummer ter gelegenheid van 40 jaar Band Aid.

Grootheden uit de popscene

‘Do they know it’s Christmas?’ werd als een vuurpijl ons collectieve geheugen ingeschoten. De opname die we ieder jaar in de aanloop naar kerst horen, klinkt strak geproduceerd, alsof er maandenlang aan gesleuteld is. Niets is minder waar, zo werd bevestigd in de ‘making of’ documentaire (trouwens te zien op YouTube; kijktip). Want als alle grootheden uit de Britse en Ierse popscene op 25 november 1984 een voor een binnen druppelen in de Sam West Studios van Trevor Horn in Notting Hill Londen (sommigen rechtsreeks vanaf het vliegveld), overheerst vooral de chaos. Fotografen verdringen zich om allemaal een kiekje te scoren van die vijver met beroemdheden. De artiesten zelf tonen zich ook wat ongemakkelijk: ze hebben geen idee wat hen staat te wachten. “Sommigen kunnen elkaar niet uitstaan, maar dit overstijgt het egoïsme”, verklaart weldoener Bob Geldof, geflankeerd door Midge Ure die vooral het muzikale deel voor zijn rekening neemt. “We hopen één tot anderhalf miljoen pond op te halen met deze single. Iedereen doet belangeloos mee: de artiesten, technici, platenmaatschappijen en zelfs de media is ons goed gezind. Er is geen persoonlijk gewin: fijn om eens een keer deel uit te maken van iets wat oprecht is en niet doordrenkt is met cynisme.”

Wat de documentaire vooral laat zien is dat de artiesten totaal onvoorbereid ten tonele verschijnen. Geldof heeft hen allemaal persoonlijk benaderd en allemaal doen ze zonder aarzeling mee. Maar wat er dan precies moet gebeuren. “Fijn kerstmelodietje”, merkt Bono op als hij de muziek voor het eerst hoort. “Are these the lyrics?”, vraagt hij vervolgens als hij een velletje met wat krabbels ziet liggen. De opnamedag blijkt vooral chaotisch en hectisch te zijn. De artiesten krioelen door elkaar, één voor één door Geldof en Ure naar de microfoon geroepen en met hetzelfde gemak weer afgeserveerd (“Thank you Bono, you’r off”). Het is duidelijk dan de twee organisatoren geen kant en klaar strijdplan hebben; gelukkig biedt producer Trevor Horn de helpende hand.

Bob Geldof in afwachting van alle artiesten voor de Sam West Studios van Trevor Horn in Notting Hill Londen.

Kerstwonder

Als ik het nummer nu luister, nadat ik de docu heb gezien, verbaast het me hoe goed het nummer uiteindelijk op de band is gekomen. Want eerlijk is eerlijk: als Paul Young voor de eerste keer inzet lijkt het eerder een nummer voor een begrafenis dan voor Kerstmis. En als Boy George zijn registers opentrekt dan klinkt het eerder als een schorre, oude man dan als de charismatische frontman van Culture Club. In de wetenschap dat dit allemaal in één dag is opgenomen en drie dagen daarna wereldwijd in de schappen lag: een kerstwonder.

“Het is wel erg interessant om al deze ego’s in één kamer te hebben”, merkt Sting op die terloops zijn koekje deelt met Phil Collins. Trouwens erg gaaf om te zien hoe laatstgenoemde zich helemaal in het zweet werkt om de drumpartij er goed op te krijgen. Onnavolgbaar ‘Phil Collins drumwerk’! Er wordt in de film van vijf kwartier een mooi tijdsbeeld geschetst van de Britse popscene halverwege jaren tachtig. Bands als Bananarama, Spandau Ballet, Duran en Duran en Status Quo staan in de aftandse studioruimte gebroederlijk naast elkaar met daartussen grootheden als George Michael, Bono, Sting, Tony Hedley en Paul Weller. En achter de knoppen steeds Midge Ure met Geldof achter hem die ondanks de hectiek vooral veel plezier uitstralen. “Het moment dat iedereen samen zong: God, this is great!” Leuk om te zien dat George Michael zijn zorgen uitspreekt over hoe het succes van deze single een bedreiging kan vormen voor ‘zijn’ vierde nummer 1 notering ‘Last Christmas’. Die zorgen blijken terecht als ‘Last Christmas’ vijf weken lang op tweede plaats achter Band Aid staat.

Eerlijkste kerstnummer aller tijden

Band Aid werd opgericht door Bob Geldof en Midge Ure met als doel geld in te zamelen om de hongersnood in Ethiopië te bestrijden. De naam ‘Band Aid’ had een dubbele betekenis: een band van musici die hulp biedt voor een noodsituatie, maar tegelijkertijd ook de relativering dat dit project niet meer dan een pleister op een grote wond was. Die pleister op de wond is het nog steeds, maar sinds 1984 heeft de single meer dan 26 miljoen pond opgebracht. Samen met de andere projecten heeft Band Aid meer dan 146 miljoen pond samengebracht voor projecten in Afrika. Er is mijns ziens geen betere manier om de kerstgedachte uit te dragen. Met het verstrijken van de jaren en de kritischere (lees: negatievere) blik op de wereld uiten mensen ook ongenoegen over de single. Het zou medelijden aanwakkeren, Afrika als continent in een kwaad daglicht zetten en bepaalde regels uit de tekst zouden niet passend zijn. Ik vind dat bullshit: Band Aid zorgde voor het eerlijkste kerstnummer aller tijden en ik luister er ieder jaar weer graag naar! Fijne Kerst!

Marcel Donks, muziekliefhebber uit Waspik