Op 2, 3 en 4 oktober brengt Musicalgroep Djemm! uit Waalwijk de musical Bad Girls! in Theater De Leest op de planken. Het verhaal speelt zich volledig af in een vrouwengevangenis. Om er achter te komen wat er zich achter de hekken van een cellencomplex afspeelt en wat de levensomstandigheden van de detineerden zijn, brachten de uit de gehele regio afkomstige castleden van Djemm! op vrijdag 3 juli een werkbezoek aan de penitentiaire inrichting Ter Peel in Evertsoord (gemeente Sevenum) nabij Venlo.

Het was een idee vanuit het bestuur van Djemm! om een vrouwengevangenis te gaan bezoeken. Om zo waarheidsgetrouw mogelijk de rollen van gevangenen en cipiers te spelen, zou zo’n werkbezoek zeer leerzaam kunnen zijn. Rijksinrichtingen voor het ondergaan van vrijheidsstraf ook wel penitentiaire inrichtingen genoemd, zijn niet zomaar toegankelijk, bleek al snel. Niet geheel onlogisch natuurlijk. Na een schriftelijk verzoek kwam er een positieve reactie vanuit de PI Ter Peel. De directie van deze vrouwengevangenis vond het heel bijzonder dat een musicalgroep met leden tussen 15 en 30 jaar, met dit verzoek kwam. De afspraak werd gemaakt, het begin van een heel bijzondere ervaring. Justitieel medewerkster mevrouw Kompier verzorgde op een prettige en zeer onderhoudende wijze de anderhalf uur durende rondleiding. De Djemmers schroomden niet om veel vragen te stellen waardoor binnen de groep de kennis over het gevangeniswezen aanzienlijk is vergroot.

Het ontstaan

De oorspronkelijke Peel is een hoogveengebied dat zich uitstrekte van Weert tot Grave. Op 29 juni 1956 besloot de gemeenteraad van Sevenum het ontgonnen gedeelte van de Peel onder de gemeente Sevenum de naam Evertsoord te geven, naar één van de burgemeesters van Sevenum. In 1947 hadden de paters van Oblaten op deze plek een klooster gebouwd. Op zoek naar een geschikte locatie voor een nieuwe strafinrichting meldde zich in 1975 het ministerie van Justitie zich bij de gemeente Sevenum. Een jaar later was het klooster van eigenaar gewisseld en in de jaren daarna ontstond een halfopen inrichting voor kortgestrafte mannen met een capaciteit van 80 plaatsen. In 1986 was het aantal vonnissen voor vrouwen sterk toegenomen. Ter Peel werd als meest geschikte locatie aangewezen om gestrafte vrouwen op te gaan vangen. De aanwezig mannen verhuisden naar Overloon (gevangenis Maashegge). Ook binnen het gevangeniswezen stonden de ontwikkelingen niet stil. Ter Peel veranderde door de jaren heen van een gemoedelijke bajes naar een modern gevangenisbedrijf met 248 plaatsen. In 1992 werd gestart met een experiment: ‘moeders met kinderen’. Er kwam een aparte afdeling voor gedetineerde moeders, waar zij hun kinderen tot vier jaar bij zich konden houden. Dit was uniek in Nederland en werd een succes. Tot op de dag van vandaag loopt deze opvang. In het voormalige klooster worden de moeders met hele jonge kinderen opgevangen en begeleid. Door de intrede van het digitale tijdperk werd zelfs de traditionele bibliotheek overbodig en gesloten. Iedere gedetineerde krijgt nu een tablet en kan zoveel boeken downloaden als hij of zij wil. Ook kleine aankopen in de gevangeniswinkel kunnen dan digitaal gedaan worden. De wetgever heeft eerder bepaald dat in de complexen zwaar en licht gestraften bij elkaar zitten. Dat mede daardoor een hiërarchie is ontstaan, waar het soms stevig aan toe gaat om voor de gedetineerden hun plaats binnen de groep te behouden, is iets waar de bewaarders en de directie het maar druk mee hebben.

Indrukwekkend

Toen mevrouw Kompier na afloop aan de jongeren vroeg naar een eerste reactie, was er een duidelijke en eenduidige mening over de zojuist ondergane rondleiding: zeer indrukwekkend, maar ook zeer waardevol. De kleine en eenvoudige cellen en in het bijzonder de kleine isolatiecel met een superkleine luchtplaats, dit hadden ze niet verwacht. Ze werden er stil van. Je hoort tegenwoordig vaak dat gevangenzitten hetzelfde is als een verblijf in een hotel, alleen mag je niet de straat op. Niets is minder waar. Natuurlijk mogen ze inderdaad niet de straat op maar het verblijf is echt heel sober. Er is een vaste dagindeling en om 17.00 uur gaan de cellen op slot. Ieder geluid van buiten de cellen triggert hen waarop ze beginnen te schreeuwen of te bonken tegen de celdeuren en muren. Er is geen airco of andere vorm van verkoeling, dus met heet weer is het extra afzien. De gedetineerden kunnen een beetje geld verdienen door eenvoudige en geestdodende klussen te doen. De licht gestraften mogen in de wasserij werken, dat is dan net wat ‘leuker’ werk. Sport en spel zit in het vaste pakket wat de gestraften aangeboden krijgen. Ook kunnen ze onder andere lessen volgen in de Nederlandse of Engelse taal. Onderling is er dus regelmatig strijd om de hiërarchie, maar gelukkig ook wordt er toch ook vaak gelachen. Je kunt letterlijk geen kant uit, dus je zo snel mogelijk aanpassen aan je leef- en woonsituatie is het devies. "Wij vormen hier ons eigen dorp", vertelt mevrouw Kompier en dat is door de groep Djemmers ervaren als een keiharde waarheid.

Theater

De opgedane indrukken zullen zeker hun weerslag krijgen in de wijze waarop de 27 jongeren en jong volwassen van Djemm! straks ‘Bad Girls’ aan de toeschouwers gaan presenteren. Ze herkenden tijdens de rondleiding veel zaken die ook in de musical aan de orde komen. Ook zeker de onderlinge verhoudingen tussen de gevangenen en wat het betekent om veroordeeld te worden tot een verblijf in de isoleercel. Geen sinecure. De gevangenen ‘leunen’ op de cipiers die op een professionele wijze afstand houden, maar ook aangeven dat wanneer zij sommige gevangenen in het ‘gewone’ leven waren tegengekomen, zij best vrienden hadden kunnen worden. ‘Bad Girls’ een intrigerende musical met geweldige zang- en dansnummers en die zich dus afspeelt in een vrouwengevangenis, is te zien op 2, 3 en 4 oktober in Theater De Leest. Kaarten via www.deleest.nl.